Bulimia Nervoza Nedir? Belirtileri Nelerdir?  Nasıl Tedavi Edilir? 

Bulimia Nervoza (BN), yinelenen tıkınırcasına yeme atakları ve kilo alımının önlenmesi amacıyla gerçekleştirilen telafi edici davranışlarla kendisini gösteren, kişinin yaşamında ciddi olumsuzluklar doğurabilen bir yeme bozukluğudur. BN bireyler, telafi edici davranış olarak laksatif kullanımı, kendilerini kusturma, aşırı egzersiz yapma, idrar söktürücü ilaç kullanımı veya hiç yemek yememe gibi örüntüler sergilemektedir (APA, 2013). BN bireyler kendileriyle ilgili gerçekçi olmayan beden algılarına sahiptir. BN tedavisinde pek çok yaklaşım olduğu alanyazında karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan en etkili tedavi  bireye multidisipliner olarak yaklaşmanın fayda sağlayacağı görüşüdür. Psikoterapi, ailenin tedavi entegre edilmesi, beslenme danışmanlığı gibi etkenlerin bütüncül şekilde yürütülmesi tedavinin etkinliğini arttırdığı görüşündedir.

Bulimia Nervoza Nedir?

Bulimia Nervoza,kişinin bedeniyle ilgili gerçek dışı düşünceleri nedeniyle kontrol edilemeyen ve tekrarlayıcı yeme atakları ve yaşanan atakların neden olabileceği kilo alımını engellemek amacıyla gerçekleştirdiği telafi davranışlarıyla kişiye ciddi olumsuz sonuçlar ile karşı karşıya bırakan bir psikolojik bozukluktur.

Bulimia Nervoza Belirtileri Nelerdir?

Bulimia Nervoza, aniden gelen yeme ataklarıyla belirli bir koşulda ve belirli bir sürede yememesi gereken besin grubunu tüketilmesi olarak gözlemlenmektedir. Bu davranışı daha çok yalnız olduklarına emin olduklarında sergileme eğilimleri yüksektir. Tükettikleri besinler kendilerinde utanç gibi olumsuz duyguları pekiştirmelerine neden olmaktadır. Olumsuz duygulardan arınmak ve duygu durumunu düzenlemek için kusma, laksatif kullanımı, aşırı egzersiz gibi telafi edici davranışlara başvururlar.

Davranışsal Belirtiler

• Yalnız ve mutsuz hissederler.
• Besin kısıtlamalarından kaynaklı halsizlik hissi ve uykuya eğilim artabilir.
• Tahammülsüzlük gözlemlenebilir. Duygu düzenleme noktasında güçlük yaşarlar.
• Yetersizlik, değersizlik ve suçluluk duyguları yaşarlar.
• Sosyal ortamlardan kaçınma davranışı sergilerler.
• Kilo alma kaygısı yaşarlar.
• Kişinin kendisine katı kurallar belirlemesi gözlemlenir.
• Kiloları ile ilgili eleştiri alma ihtimali nedeniyle estetik kaygıları yüksektir.
• Duygularını düzenlemekte zorluk yaşarlar.

Fiziksel Belirtiler

• Yemek yeme davranışı sırasında ve sonrasında tokluk hissetmezler.
• Menstrual döngüleri bozulabilir, hormonal sorunlar yaşayabilirler.
• Diş ve diş etlerinde kanama, çekilme vb. sorunlar gözlemlenebilir.
• Mide ve yemek borusunda tahrişler meydana gelebilir. Gastroenterolojik sorunlar doğurabilir.
• Böbrek sistem fonksiyonlarına bağlı olarak kan değerlerinde bozulmalar gözlemlenebilir.
• Besinlerin kusma yoluyla çıkartılması sonucu solunum sistemi olumsuz etkilenebilir.
• Kalp ile ilgili kardiyak sistem sorunları gözlemlenebilir.
• Hamilelerde düşük gibi olumsuz sonuçlar meydana gelebilir.
• Bağırsak ve sindirim sistemi ile ilgili olumsuzluklar yaşanabilir.
• Laksatif madde kullanımına bağlı olarak bağımlılık gelişebilir.

Bulimia Nervoza Neden Olur? Nasıl Başlar?

Diğer bozuklukluklarda olduğu gibi bulimia nervozanın nedenini açıklarken tek bir etmen belirtmek doğru olmayacaktır. Araştırmalara bakıldığında genetik faktörler, biyolojik nedenler, zayıf olmakla ilgili sosyokültürel baskılar, ailenin rolü ve ebeveyn tutumları, bağlanma stilleri, travmatik yaşam olayları, kişilik ve çevresel stresin rolü gibi kişinin hayatında birçok etkinin birleşimiyle görüldüğünü ortaya koymaktadır. Bulimia nervoza tanısı almış bireylerin aile yapıları incelendiğinde ailede çatışma ortamı, duygusal anlaşmazlık ve sınırlı duygusal etkileşim, olumsuz duygulanım şekillerinin olduğu gözlemlenmiştir. Bahsedilen aile yapısında yetişen bireylerin düşük benlik/özerklik algısına sahip olduğu bilinmektedir. Bu nedenle kişilerin  olumsuz duygulanımlarını düzenlemek için yiyeceğe yöneldikleri görülmektedir. Sonrasında bulimiaya sahip bireyler ortaya sağlıksız yeme tutumları ve alışkanları çıkarmaktadır. Sağlıksız yeme alışkanlıkları sonucunda ortaya çıkan utanç, pişmanlık gibi olumsuz duyguları düzenlemek için ise  bireyin telafi edici davranışlara yönelmesi sonucunda ortaya çıkan döngü ile bulimia nervoza tablosu görülmektedir.

Bulimia Nervoza Kimlerde Görülür?

Bulimia nervoza erkeklerde vakalarda görülmekte birlikte daha çok genç kadın, ergen ve yetişkin grubunda sık görülmektedir. Alanyazındaki bulgulara 18-25 yaş grubunda görülmekle beraber başlangıç daha erken yaş dönemlerinde de olgularla karşılaşılmaktadır. Son 15 yılda yapılan çalışmalar bulimiaya sahip bireylerde  görülme sıklıklarının sosyal sınıf faktörü dağılımından etkilenmediğini göstermiştir.

Bulimia Nervoza’nın Vücuda Etkileri Nelerdir?

Bulimia nervoza sırasında görülen ani yeme ataklarının, beslenme epizodları sonrasında görülen kilo değişimlerinin ve kusma, sıkı diyet, sıkı egzersiz gibi davranışlara başvurmanın vücuda olumsuz etkileri olduğu belirlenmiştir. Bu süreçten en fazla ağız ve diş sağlığının etkilendiği bilinirken ellerde ve parmaklarda yaraların meydana gelebileceği, kusma kaynaklı vücutta elektrolit dengesizliklerinin yaşanabileceği, mide ve yemek borusu gibi önemli sindirim organlarında yırtıklar gibi gastrointestinal problemlere yol açabileceği,solunum sistemi sorunları hormonal, kardiyak, dolaşım problemleri gibi pek çok rahatsızlığa neden olabileceği araştırmalarca saptanmıştır.

Sindirim Sistemine Etkisi

Kendini kusturma davranışının tekrarlanan epizodlarda gerçekleşmesi nedeniyle dişlerde sivrileşme, diş eti çekilmesi ve dişlerde hızlı çürüme, mide, yutak ve yemek borusunda yırtılmaların görülmesi ,mide yanmalarının artması ve reflü, boğazda ağrı, tükrük bezlerinde büyüme, ishal veya kabızlık gibi sindirim sistemini düzensizleştiren ve rahatsız edici durumlar ile karşılaşılması muhtemeldir.

• Diş ve diş eti sorunları 
• Gastrointestinal problemler 
• Salgı bezlerinde büyüme

Dolaşım Sistemine Etkisi

Bulimia nervozada; göğüs ağrısı, nefes darlığı ve çok nadir görülen dinlenme sırasına aritmi ile kendini göstermesi, daha çok hastada hızlı solunum, taşikardi görülmesi ve belirgin bir sıkıntı içinde olduğu anlaşılmaktadır.

• Elektrolit dengesinin bozulması durumunda ortaya çıkan ritim sorunları
• Kusarak çıkarma davranışı sırasında gelişen öğürme sonrasında burun kanaması 
• Bulimia nervozaya sahip bireylerde yediğini kusma davranışı sonucu özellikle düşük kan potasyum düzeyi bulunmuştur.
• Kendini kusturma davranışında kullanılan ilaçlar kalp kasında toksik madde etkisi yaratarak kalp yetmezliği,aritmi ve ölüme neden olabilir.

Üreme Sistemine Etkisi

Kusmanın doğrudan bir sonucu olmasada üreme sağlığını tehlikeye atan bir yanı olduğunu araştırmalar göstermektedir.

• Menstrüasyon düzensizlikleri
• Hormonal dalgalanmalar
• Hamilelikte düşük riski

Sinir Sistemine Etkisi

• Kendinden tiksinme, çökkünlük yaşama 
• Sosyal, iş ve kişiler arası ilişkileri bozulmaktadır.
• Her iki hastalıkta knorikleşince genellikle intiharla sonuçlanmaktadır.
• Ağır depresyon ve intihar riski
• Dikkat toplamada ve sürdürmede güçlükler
• Kısa süreli bellek ve organize olmada güçlükler
• Benlikte ve benlik değerlendirmesinde bozulmalar
• Kontrol kaybı yaşaması
• Suçluluk, utanç, kaygı, endişe, korku
• Sosyal olarak içe çekilme
• Düşük benlik algısı
• Obsesif davranış örüntüleri geliştirme
• Akademik performansta düşüş

Bulimia Nervoza Teşhisi Nasıl Konulur?

Bulimia Nervoza, bireyin yaşam kalitesini olumsuz etkileyen bir bozukluk olması nedeni ile teşhis ve tedavi önemli yer tutmaktadır. Bulimia Nervoza tanısı için kriterler DSM-5’de açıkça belirtilmiş olup fiziksel etkenler için fiziki muayene ve laboratuvar testleri yapılabilmektedir. Psikolojik değerlendirmeler ile DSM-5 kitabında yer alan; yinelenen tıkınırcasına yeme dönemleri, kusma, aşırı egzersiz, laksatif ve pürgatif ilaçları bilinçsizce kullanma veya oruç tutma yoluyla düzenli olarak sıkı diyetler yapmak, ağırlık ve vücut algısında  bozulmalar, obsesif düşünce örüntüleri, 3 ay boyunca ortalama olarak en az haftada bir kez gerçekleşen yinelenen tıkınırcasına yeme ve kusma dönemleri, “Anoreksiya Nervoza” tanısına sahip olmamak gibi kriterler yer almaktadır. Tanı için mutlaka bir psikiyatrist görüşü gereklidir.

Bulimia Nervoza Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bulimia Nervoza tanısında, işlevselliği arttırak için uygulanabilecek tedavi ve terapiler multidisipliner olarak uygulanması gerekmektedir. Bireyin psikoterapi, ailenin sürece dahil edilmesi, beslenme danışmanlığı ve ilaç tedavisi ile birlikte yürüteceği bir tedavi şekli iyilik hali için  hızlı ve etkili bir çözüm olabilmektedir (Butcher, Mineka, Hooley, 2013; Steinhausen, 2002). Bulimia Nervoza tedavisinde psikoterapi etkili bir yöntemdir; kişilerarası terapi, motivasyonel terapi, hipnoterapi, duygu odaklı terapi ve en çok tercih edilen, etkinliği kanıtlanmış psikoterapi yöntemi olarak karşımıza bilişsel davranışçı terapi yöntemi çıkmaktadır (Hay, 2013). Grupla ya da bireysel olarak uygulanabilmektedir.

• Psikoterapi
• İlaç Tedavisi
• Beslenme Danışmanlığı
• Aile ve Grup Terapileri
  

Psikoterapi

Kişisel psikoterapi, grup terapisi, aile psikoterapisi ve davranış terapisinin ortak amacı, hastayı yeniden fiziksel sağlığına kavuşturmak, belirtileri azaltmak, kendine güven ve saygıyı kazandırmak, kişisel ve sosyal gelişimini devam ettirmektir.Bireysel terapi sürecinde kişinin olumsuz yeme davranışlarının kontrol altına alınması, olumsuz inanç sistemlerini değiştirmesi, işlevselliği etkileyen varsayımlarını değiştirme noktasında yardım sağlamaktadır.

İlaç Tedavisi

Bulimia Nervoza tedavisinde psikolojik yaklaşımların yanı sıra farmakolojik yaklaşımların etkili olduğu gözlemlenmiştir. Antidepresanların seratonin hormonu üzerinde iyileştirici etkisinin olduğu düşünülmektedir. Antidepresanların tıkınırcasına yeme nöbetleri (binge eating), çıkarma davranışı(purge) ve genel olarak psikiyatrik semptomları azalttığı bilinmektedir. Fakat beden algısı ile ilgili ve aşırı diyet davranışı ile ilgili tutumları değiştirmemektedir (Fairburn,1993). Antidepresan ile bireysel psikoterapinin (BDT’nin) birlikte kullanıldığı çalışmalarda psikoterapi, antidepresana göre daha etkili bulunmuştur ve iki tedavinin birlikte kullanıldığı durumun en etkili yöntem olduğu belirtilmiştir (Agras ve ark. 1992).

Beslenme Danışmanlığı

Fairburn’e göre bulimia nervoza tanısı almış bireylerin davranış ve düşünce yapıları  incelendiğinde beden görünümü ve vücut ağırlığının oldukça önemli bulunduğu gözlemlenmiştir Fairburn ve Cooper, 1989). Sağlıklı bir vücut ağırlığının geri kazanılması için yeniden besleme programlarını gerektirmekle birlikte düzenli beslenme alışkanlıklarını kazandırmak amacıyla kişiye özel bir yemek planı önerilmektedir.

Aile ve Grup Terapileri

Yeme bozukluğuna sahip olan bireylere bakım verme sürecinde ebeveynleri destek ve bilgilendirilmelere ihtiyaç duymaktadır (Highet, Thompson ve King, 2005). Aile temelli müdahalelerde, yeme bozukluğu tanısı alan bireyin özerkliğini arttırmak, aile içindeki uygun sınırları yeniden inşa etmek, ebeveynlerin yeniden organize olabilmesi için ihtiyaçlarını belirlemek tedavi planlarında yer almaktadır (Lock ve Le Grange, 2015). Aşırı koruyucu ebeveynler veya çocukları ile mesafeli ilişkiler için de olan ebeveynlerin farklı biçimlerde çocuklarının yeme davranışlarını etkilediği görülmüştür. Alanyazında görüldüğü üzere yeme bozukluklarının tedavisinde aile temelli müdahaleler ve aile bireylerinin tedaviye aktif olarak katılımı, sosyal destek sağlanması, işlevsel olmayan ebeveynlik biçimlerinin değişimi, aile ilişkisindeki kırılmaların onarılması açısından önemli görünmektedir(Kömürcü ve Şenkal Ertürk,2018).

Grup terapisinin amacı ise bireyin yalnızlık hissinden uzaklaşmasını sağlamak, kendini  geri çektiği sosyal deneyimlerinin arttırmaya katkı sunmaktır.

Bulimia Nervoza ve Anoreksiya Farkları Nelerdir?

Anoreksiya ile Bulimia arasındaki en temel farklardan biri anoreksik olgularda dramatik şekilde besin kısıtlamasının olmasıdır. Bulimik olgularda yeme ataklar şeklinde gözlemlenmektedir. Dolayısıyla anoreksiyaya sahip olgular besin alımından kaçınırlar,inkar ederler ve bu konuda güçlü bir kontrol mekanizmasına sahiptirler. Bulimia’da ise yeme üzerinde kontrol kaybı vardır, dürtüsel yön daha net şekilde gözlemlenebilir. Bulimia’daki arınma periyotları daha çok duygusal regülasyonla ilişkilendirilmektedir. Anoreksiya’da düşünce yapısı daha katı şekilde görülür. Anoreksiya’da telafi edici davranışlar görülmez. Bulimik bireysel hafif kilolu ya da normal kilo seyrindeyken anoreksiyalı bireylerde ciddi kilo kaybı gözlemlenir. Anoreksiyalı bireylerde yardım isteme konusundaki isteksizlik nedeniyle mortalite oranı daha yüksek görülmüştür.

Bulimia Nervoza Olan Birine Nasıl Yardımcı Olunur?

Bu süreçten geçen bireylere kontrolcü ve eleştirel yaklaşımlardan kaçınılması gerekir. Özellikle bedeni ve yeme davranışları ile ilgili yapılan yorumlar sorunun olumsuz pekişmesine neden olabilir. Yargılayıcı tutumlarda bulunmadan kendisini güvende hissedeceği bir ortam sunmak ve gerekli profesyonellerden yardım almak iyileşme sürecine katkı sağlayacaktır.

Bulimia Nervoza ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Bulimia nervoza hangi hastalıklara yol açar?

Bulimia nervoza başta sindirim ve solunum problemleri, dolaşım problemleri, üreme sistemi ile ilgili problemler, sinir sistemi problemleri, yorgunluk-halsizlik ve uyku düzeninde bozulma ile ilişkili sorunlara yol açabilir.

Bulimia nervoza önlenebilir mi?

Öncelikle risk faktörlerini ele almak bulimia nervozanın toplumda karşılaşılma sıklığını azaltacağı görüşündeyim. Örneğin; diyet davranışı ile ilgili ergenlik döneminden itibaren başlayan ve sonrasında devam eden bir psikoeğitim içerikli halk sağlığını bilgilendirici çalışmaların sağlanması fayda sağlayacaktır. Sosyal medya ve beden algısına yönelik tek yönlü bakış açısını kıran çalışmaların odağa alınması gerekmektedir. Okullarda zorbalık teması altında çalışmalarla baş etme becerilerinin geliştirilmesi kıymetli hem kişinin sınırlarını, duygularını fark  etmesi ve koruması açısından önemli olacaktır hem de olumlu bir benlik algısı geliştirmesine katkı sunacaktır. İkincil olarak erken farkındalık bu noktada kıymetlidir. Bu yönde ailelerin çocukları üzerinde baskılayan tutumlardan vazgeçmeleri ve uzman desteğine başvurmaları hayati önem arz etmektedir.

Bulimia nervoza hamileliği nasıl etkiler?

Bulimia nervozada hamilelik olgularında yaşanacak etkilerin kişiden kişiye göre değişebileceği öngörülmektedir. Bulimia nervoza,hamilelik döneminde midede  yanma,halsizlik ve yorgunluk, elektrolit dengesizliği nedeniyle kas ağrıları gibi bedensel yakınmalar, bedensel değişimler ile ilgili kaygı ve endişe oluşumu durumlara neden olabilir. Düzenli uzman takibi altında olmak önemlidir.

Yiyip yiyip kusmaya ne denir?

Purge(Arınma); aşırı yeme davranışı sonrası telafi etmeye çalıştığı, kusma, aşırı gezersiz yapma, diüretik yada laksatif kullanma ile geçirdikleri ritüellere verilen isimdir.

Kaynakça

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).

Agras, W. S., Rossiter, E. M., Arnow, B., Schneider, J. A., Telch, C. F., Raeburn, S. D., Bruce, B., Perl, M., & Kahn, J. (1992). Pharmacologic and cognitive-behavioral treatment for bulimia nervosa: A controlled comparison. American Journal of Psychiatry, 149(1), 82–87.

Araz, R. (2024). Yeme bozukluğu (anoreksiya nervoza, bulimia nervoza, tıkınırcasına yeme bozukluğu) tanılı ergenlerin sosyal biliş ve nörobilişsel özelliklerinin birbirleriyle ve sağlıklı kontroller ile karşılaştırılması (Uzmanlık tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Bursa.

Butcher, J. N., Mineka, S., & Hooley, J. M. (2013). Anormal psikoloji (O. Gündüz, Çev.). Kaknüs Yayınları. (Orijinal eserin yayımlanma tarihi: 2010)

Çepik Kuruoğlu, A. (2000). Yeme bozukluklarında genetik etkenler. Klinik Psikofarmokoloji Bülteni, 10, 32–37.

Demiray, M. (n.d.). Duygu odaklı psikoterapi ekolünün bulimia nervoza olgularında etkililiğine dair sistematik bir gözden geçirme. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi.

Erol, A., & Yazıcı, F. (1999). Bulimia nervozada tedavi. Klinik Psikiyatri, 2, 172–178.

Ersoy, G. (1991). Yeme davranışı bozuklukları: Anoreksia ve bulimia nervoza. Beslenme ve Diyet Dergisi, 20, 95–106.

Fairburn, C. G., & Cooper, P. J. (1989). Eating disorders. In K. Hawton, P. M. Salkovskis, J. Kirk, & D. M. Clark (Eds.), Cognitive behaviour therapy for psychiatric problems: A practical guide (pp. 277–314). Oxford University Press.

Fairburn, C. G., Jones, R., Peveler, R. C., Hope, R. A., & O’Connor, M. (1993). Psychotherapy and bulimia nervosa: The longer-term effects of interpersonal psychotherapy, behavior therapy, and cognitive behavior therapy. Archives of General Psychiatry, 50, 419–428.

Hay, P. (2013). A systematic review of evidence for psychological treatments in eating disorders: 2005–2012. International Journal of Eating Disorders, 46(5), 462–469. https://doi.org/10.1002/eat.22103

Highet, N., Thompson, M., & King, R. M. (2005). The experience of living with a person with an eating disorder: The impact on the carers. Eating Disorders, 13(4), 327–344.

Kayaçelebi, A. A., & Karaaziz, M. (2023). Bulimia nervozanın bilişsel davranışçı perspektiften incelenmesi. International Journal of Sociology and Economics, 5(1). https://doi.org/10.5281/zenodo.8052847

Kömürcü, B., & Şenkal Ertürk, İ. (2018). Yeme bozukluklarının etiyolojisinde ailesel faktörler: Güncel bir gözden geçirme. Klinik Psikoloji Dergisi. https://doi.org/10.5455/kpd.2602443819112018m000009

Lock, J., & Le Grange, D. (2015). Treatment manual for anorexia nervosa: A family-based approach. Guilford Press.

Mehler, P. S., & Rylander, M. (2015). Bulimia nervosa: Medical complications. Journal of Eating Disorders, 3, Article 12. https://doi.org/10.1186/s40337-015-0044-4

Sarı­sakal, Ö., & Yalçınkaya-Alkar, Ö. (2020). Beslenme ve yeme bozukluğu eş tanılı bir obsesif kompulsif bozukluğun bilişsel davranışçı tedavisi: Bir olgu sunumu. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 7(2), 249–277.

Taştan, K., Demiröz, H. P., Öztekin, C., & Sincan, S. (2017). Bulimia nervoza tedavisinde hipnoterapi: Olgu sunumu. Aile Hekimliği.

Toker, D. E., & Hocaoğlu, Ç. (2009). Yeme bozuklukları ve aile yapısı: Bir gözden geçirme. Düşünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi, 22(1–4), 36–42.

van Eeden, A. E., van Hoeken, D., & Hoek, H. W. (2021). Incidence, prevalence and mortality of anorexia nervosa and bulimia nervosa. Current Opinion in Psychiatry.

Vezir, Ç., & Karaaziz, M. (2023). Bulimia nervoza tedavisinde bilişsel davranışçı terapi yöntemi: Olgu sunumu. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 6(10), 1252–1267. https://doi.org/10.26677/TR1010.2023.1312