Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Nedir?
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), bireylerin olaylara yüklediği anlamların duygularını ve davranışlarını şekillendirdiğini temel alan, yapılandırılmış ve süre sınırlı bir terapi yaklaşımıdır. Beck tarafından geliştirilmiştir ve bireyin otomatik düşüncelerini fark etmesi ve bu düşünceleri daha işlevsel alternatiflerle değiştirmesi sürecine dayanır. Bu terapi, bireyin sorunlara daha sağlıklı bir perspektiften yaklaşmasını sağlar ve özellikle depresyon, anksiyete gibi bozukluklarda etkili olduğu bilimsel olarak gösterilmiştir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Ne İşe Yarar?
BDT, bireyin işlevsiz ve çarpıtılmış düşüncelerini fark etmesini, bu düşüncelerin yerine daha gerçekçi ve uyumlu düşünceler geliştirmesini sağlar. Bu değişim, bireyin duygusal durumunu ve davranışsal tepkilerini doğrudan olumlu yönde etkiler. BDT, semptomları azaltmanın yanı sıra bireyin özfarkındalığını, başa çıkma becerilerini ve yaşam kalitesini de artırmayı hedefler.
Bilişsel Davranışçı Terapinin Temel İlkeleri Nelerdir?
BDT’nin temel ilkeleri arasında, danışan ve terapist arasında iş birliğine dayalı bir ilişki kurulması, terapi sürecinin yapılandırılmış ve hedef odaklı olması, süre sınırlı çalışılması ve ‘şimdi ve burada’ ilkesine odaklanılması yer alır. Terapide bireyin otomatik düşünceleri, ara inançları ve temel inançları belirlenerek, bunların işlevselliği sorgulanır ve yeniden yapılandırılır. Danışan sürece aktif olarak katılır ve ev ödevleriyle öğrenilenler pekiştirilir. -2.png)
Bilişsel Davranışçı Terapi Hangi Sorunlarda Kullanılır?
BDT; depresyon, panik bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), sosyal fobi, yaygın anksiyete bozukluğu, şizofreni, yeme bozuklukları, öfke sorunları ve cinsel işlev bozuklukları gibi birçok ruhsal sorunda etkin olarak uygulanmaktadır. Araştırmalar, bu alanlardaki etkisinin hem kısa hem uzun vadede sürdürülebilir olduğunu göstermektedir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Aşamaları Nelerdir?
BDT, beş temel aşamadan oluşur:
- Değerlendirme: Sorun alanlarının ve semptomların belirlenmesi.
- Formülasyon: Bireyin sorunlarının bilişsel modelle açıklanması.
- Hedef Belirleme: Terapi süresince ulaşılacak amaçların netleştirilmesi.
- Müdahale: Uygun tekniklerin seçilip uygulanması (örneğin, yeniden yapılandırma, maruz bırakma).
- Sonlandırma ve İzlem: Terapi sürecinin tamamlanması ve tekrarın önlenmesi için stratejilerin belirlenmesi.
Ev ödevleri, bu aşamaların çoğunda aktif rol oynar.
Bilişsel Davranışçı Terapi Nasıl Uygulanır?
BDT, yapılandırılmış bir çerçevede yürütülür. Seanslar genellikle haftada bir kez, 45–60 dakika arası sürer. Her seansın belirli bir gündemi olur ve önceki ev ödevlerinin gözden geçirilmesiyle başlanır. Danışanın sorunlarını değerlendirmek, otomatik düşüncelerini tanımak, bu düşüncelerin işlevselliğini sorgulamak ve alternatif düşünceler üretmek temel hedeflerdir. Terapist ve danışan birlikte düşünce kayıtları, davranışsal deneyler ve ev ödevleri gibi teknikleri kullanarak çalışırlar.
Bilişsel Davranışçı Terapi Ne Kadar Sürer?
BDT genellikle kısa süreli bir terapi türüdür. Ortalama olarak 6 ila 20 seans arasında sürer. Ancak bu süre danışanın problemine, motivasyonuna ve terapiden elde edilen ilerlemeye göre değişiklik gösterebilir. Bazı durumlarda 1-2 seanslık psiko-eğitim süreciyle bile olumlu değişim sağlanabilirken, kronik ve kompleks sorunlarda daha uzun süreli müdahale gerekebilir.
Bilişsel Davranışçı Terapinin Faydaları Nelerdir?
BDT; düşünce-duygu-davranış arasındaki döngüyü anlamayı kolaylaştırır, içgörü kazandırır ve daha uyumlu tepkiler geliştirmeye yardımcı olur. Danışanların işlevsel olmayan inançlarını sorgulamaları, yaşam kalitelerini artırır. Depresyon, anksiyete, OKB gibi bozukluklarda semptomların azalmasının yanı sıra, stresle başa çıkma becerilerinde artış, benlik saygısında iyileşme ve relaps riskinde azalma sağlar.
- Olumsuz Düşünce Kalıplarının Tanınması ve Değiştirilmesi
- Duygusal İyileşme ve Stres Yönetimi
- Anksiyete ve Depresyon Belirtilerinin Azaltılması
- Özsaygı ve Özfarkındalığın Artırılması
- Problem Çözme ve Başa Çıkma Becerilerinin Geliştirilmesi
Bilişsel Davranışçı Terapinin Riskleri Var mı?
BDT genel olarak güvenli ve etkili bir terapi yaklaşımıdır. Ancak terapi sürecinde danışanın yüzleştiği olumsuz düşünceler, anılar veya inançlar duygusal açıdan zorlayıcı olabilir. Bu durum bazı danışanlarda seans sonrası duygusal yorgunluk ya da geçici rahatsızlık yaratabilir. Bu nedenle terapistin danışanın hazırbulunuşluğuna dikkat ederek ilerlemesi, güvenli bir terapi ortamı yaratması önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Bilişsel Davranışçı Terapi hangi psikolojik sorunlarda etkilidir?
BDT; depresyon, panik bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu, sosyal fobi, şizofreni, yeme bozuklukları ve öfke kontrolü sorunları gibi pek çok psikolojik sorunda etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmış bir terapi yaklaşımıdır.
BDT ile diğer terapi türleri arasındaki fark nedir?
BDT, yapılandırılmış, kısa süreli ve hedef odaklıdır. Seanslar belirli bir gündemle yürütülür ve danışan aktif rol oynar. Diğer birçok terapi türüne kıyasla, “şimdi ve burada”ya odaklanır, bilişsel çarpıtmaları fark etme ve değiştirme süreci ön plandadır. Ayrıca ev ödevleri ile seans dışı çalışmalar desteklenir.
Bilişsel Davranışçı Terapi kaç seans sürer?
Genellikle 6 ila 20 seans arasında sürer. Ancak terapi süresi danışanın ihtiyacına, problemin niteliğine ve terapötik sürece verdiği yanıta göre şekillenir. Bazı durumlarda 1-2 seanslık kısa müdahaleler de yeterli olabilir.
BDT’nin başarı oranı nedir?
BDT, özellikle depresyon ve anksiyete bozuklukları başta olmak üzere birçok psikolojik problemde en yüksek başarı oranına sahip terapi modellerinden biridir. Literatürde %60-80 arasında semptom azalması gösteren birçok çalışma bulunmaktadır.
Bilişsel Davranışçı Terapi’de Ev ödevi zorunlu mu?
Ev ödevi, BDT’nin temel bileşenlerinden biridir ve terapötik sürecin etkinliğini artırır. Zorunlu olmasa da ev ödevlerini düzenli uygulamak, danışanın kazanımlarını günlük yaşama taşımasına ve süreci hızlandırmasına önemli katkı sağlar.
Bilişsel Davranışçı Terapi online uygulanabilir mi?
Evet, BDT online ortamda da başarıyla uygulanabilir. Özellikle yapılandırılmış yapısı, hedef odaklı ilerleyişi ve ev ödevlerine dayalı oluşu nedeniyle çevrimiçi formatta da etkili sonuçlar vermektedir.
Bilişsel Davranışçı Terapi sırasında travmalar açığa çıkar mı?
Eğer danışanın geçmişinde travmatik yaşantılar varsa, BDT sürecinde bu anıların hatırlanması mümkündür. Ancak BDT’de amaç travmaları tekrar yaşatmak değil, bu olaylara dair geliştirilen işlevsiz inançları fark ederek yeniden yapılandırmaktır.
Bilişsel Davranışçı Terapi kimler için uygun değildir?
BDT, geniş bir danışan profiline hitap etse de, ciddi bilişsel geriliği olan bireylerde, terapiye gönüllü olmayan kişilerde ya da aktif psikotik belirtilerle başvuranlarda ilk tercih olmayabilir. Bu tür durumlarda öncelikle başka yöntemler önerilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi ile birlikte ilaç kullanmak gerekir mi?
BDT çoğu zaman tek başına yeterli olabilir; ancak bazı durumlarda özellikle ağır depresyon, şizofreni ya da OKB gibi bozukluklarda ilaç tedavisi ile birlikte uygulanması terapötik etkiyi artırabilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi çocuklara uygulanabilir mi?
Evet, BDT çocuklara da uyarlanarak uygulanabilir. Yaş düzeyine uygun dil kullanılarak, oyun, çizim ya da hikaye gibi araçlarla desteklenen çocuk odaklı BDT protokolleri mevcuttur.
Bilişsel Davranışçı Terapi sadece konuşma terapisi midir?
Hayır, BDT yalnızca konuşmaya değil; düşünce kayıtları, davranışsal deneyler, ev ödevleri gibi aktif tekniklere dayalıdır. Danışan sürecin merkezindedir ve öğrendiklerini hayatına uygulamakla yükümlüdür.
Terapi süreci sonunda tekrar başa dönülür mü?
Terapide kazanılan beceriler danışanın günlük yaşamında yerleştirilirse nüks riski azalır. Ancak stresli yaşam olayları gibi dış etkenlerle bazı belirtiler tekrar ortaya çıkabilir. Bu yüzden terapi sonunda relaps önleme stratejileri geliştirilir.
Bilişsel Davranışçı Terapi özsaygıyı artırır mı?
Evet. BDT, bireyin kendilik algısını yeniden yapılandırmasına yardımcı olur. İşlevsiz düşünceler değiştikçe, birey kendini daha yeterli, değerli ve güçlü hisseder. Bu da özsaygının artmasına katkı sağlar.
BDT’yi herkes alabilir mi, sınır var mı?
BDT’yi psikolojik desteğe ihtiyaç duyan, sürece gönüllü olan ve temel bilişsel işlevleri sürdürebilen herkes alabilir. Ancak terapiye aktif katılım, ev ödevlerine açıklık ve içgörü geliştirme kapasitesi önemli faktörlerdir.
KAYNAKÇA
Bengisoy, Ö., Özen, Ü., Arıkan, G., & Altuğ, H. (2019).
Bilişsel Davranışçı Terapi kullanılarak yapılan araştırma makalelerinin içerik analizi (1997–2018). The Journal of Academic Social Science Studies, (73), 433–450. https://doi.org/10.9761/JASSS8536
Soylu, Y., & Topaloğlu, M. (2015).
Bilişsel Davranışçı Terapide Ev Ödevi Uygulamaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5(44), 92–103. https://dergipark.org.tr/en/pub/tpdrd/issue/21433/229933
İçerikler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
