Psikoterapi Nedir? Psikoterapi Yöntemleri Nelerdir?

Psikoterapi Nedir?

Kendini keşfetme, büyüme ve iyileşme süreci olan psikoterapi, kişinin günlük hayatta işlevselliğini ve psikolojik olarak sağlamlığını arttırmaya destek olur, kişinin içinde bulunduğu ruhsal ve davranışsal problemleri kişinin tutumlarının, düşüncelerinin, duygu ve davranışlarının bir terapist eşliğinde incelenmesini ve geliştirilmesini sağlarken psikopatolojik durumları ve işlevsel bozuklukları iyileştirmeyi hedef alan bir tedavi yöntemidir. 

Psikoterapi Türleri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Psikoterapi kişinin iç dünyasını, duygu ve davranışlarını anlamlandırmasına ve düzenlemesine yardımcı olur ve birçok yaklaşıma ve ekole sahiptir. Bu ekoller kullandıkları teknikler ve dayandıkları kuramlar bakımından birbirlerinden farklıdırlar.

Ancak terapide, terapist ile danışan arasındaki güvene dayalı ilişki psikoterapinin ve terapi tekniğinin en az kendisi kadar etkilidir. Terapist bu ilişki bağlamında bir çok farklı terapi tekniği ve yöntemi kullanabilir.

Bunlardan bazıları:

• Bilişsel Davranışçı Terapi
• Diyalektik Davranış Terapisi
• Kişilerarası Terapi
• Psikodinamik Terapi
• Aile Terapisi
• Destekleyici Terapi
• Varoluşçu Psikoterapi
• Evlilik ve Çift Terapisi
• Grup Terapisi

Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel Davranışçı Terapi, temel olarak işlevsiz düşünceleri işlevsel düşüncelere dönüştürüldüğü yapılandırılmış ve süresi sınırlı, hedef odaklı terapi yaklaşımıdır. Bu ekole göre deneyimlenen olumsuz duygular yaşanan olaylardan ziyade bu olaylara yüklenen anlamlardan ve otomatik düşüncelerden kaynaklanmaktadır. Terapideki hedef, bu anlamların ve otomatik düşüncelerin incelenmesi ve yeniden yapılandırılmasını içerir.

Diyalektik Davranış Terapisi

Diyalektik kelimesi iki zıt durumun aynı anda kabul edilmesi ve bu durumun yarattığı gerilim sayesinde doğan gelişim süreci anlamına gelir. Diyalektik Davranışçı Terapi ise sadece davranışı değiştirmekten ziyade bireyin duygularını düzenleme ve kişiler arası ilişkilerde etkili olma becerilerini arttırmayı hedefleyen bilişsel-davranışçı temelli bir psikoterapi yöntemidir.

Kişilerarası Terapi

Danışanın kişilerarası ilişki sorunlarına odaklanarak duygudurum semptomlarını azaltmayı hedefleyen Kişilerarası Terapi (IPT), özellikle depresyon tedavisinde uygulanan, kanıta dayalı bir psikoterapi yöntemidir. Bu terapinin amacı; bireye sosyal destek sağlamak, kişilerarası ilişkileri inceleyip iyileştirmek ve bireyin ruh hali ile sosyal çevresi arasında karşılıklı bir denge kurmasına yardımcı olmaktır.

Psikodinamik Terapi

Temelinde psikanalitik kuramlara dayanan Psikodinamik Terapi, bireyin bilinçdışı çatışmalarını, savunma mekanizmalarını ve geçmiş yaşantılarının bugünkü duygu, düşünce ve davranışları üzerindeki etkilerini anlamayı amaçlayan, içgörü odaklı bir psikoterapi yaklaşımıdır. Terapi sürecinde, kişinin geçmiş ilişki örüntüleri ve erken çocukluk döneminde önemli diğerleriyle kurduğu bağa odaklanılır, bu bağ ve örüntülerin bugünkü ilişkilerine nasıl yansıdığı incelenir. Mevcut ilişki kurma biçimi, terapistle olan ilişkide aktarım gözlemlenerek üzerinde çalışılır ve böylece içgörü kazanılması hedeflenir.

Aile Terapisi

Aile terapisi, aile içi dinamikleri inceleyerek aile üyeleri arasındaki iletişim kalıplarını, rollerini ve sınırlarını değerlendiren ve yapılandıran; bireylerin psikolojik iyilik halini ve sorunların çözümünü, aile üyelerinin psikososyal uyumunu destekleyerek sağlamayı amaçlayan, aile üyelerini kapsayan bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Destekleyici Terapi

Destekleyici psikoterapi, bireye duygusal destek sağlarken, onun uyum becerilerini artırmayı, mevcut psikolojik savunma ve başa çıkma mekanizmalarını güçlendirmeyi, böylece psikolojik işlevselliğini korumayı ve geliştirmeyi amaçlayan bir terapi yaklaşımıdır. Bireyin psikolojik dayanıklılığını artırmak ve mevcut işlevselliğini korumak amacıyla çeşitli teknikler ile ilişki temelli yaklaşımları bir araya getirir, danışana pratik rehberlik sunar, güvene dayalı bir terapötik ittifak çerçevesinde yürütülür.

Varoluşçu Psikoterapi

Felsefi bir yaklaşım olan Varoluşçu Terapi, bireyin temel sorunlarıyla; hayatın anlamı, özgürlük ve sorumluluk, yalnızlık ve ölüm gibi varoluşsal temalar üzerinden yüzleşmesini sağlar ve kişinin kendisi için anlamlı bir yaşam inşa etmesini hedefler. Bu yaklaşımda terapist, danışanın bireysel deneyimine göre esnek bir tutum sergiler ve doğrudan bir yanıt vermez, kişinin kendi iç dünyasını keşfetmesini destekler. Varoluşçu terapi  yalnızca psikolojik sorunlara değil, aynı zamanda yaşamda anlam ve derinlik arayışında olan bireylere de yöneliktir.

Evlilik ve Çift Terapisi

İlişki içinde aşılamayan sorunları, iletişimi ve duygusal bağı güçlendirerek çözmeyi amaçlayan, bireylerin aktif katılımına dayalı bir psikoterapi yaklaşımıdır. Temel hedefleri çatışma çözüm becerileri geliştirmek, cinsel ve duygusal sorunları ele almak, geçmiş travmaların bugünkü ilişkiler üzerindeki etkilerini değerlendirmek ve güven, sadakat ile bağlılığı yeniden inşa etmektir.

Grup Terapisi

Grup Terapisi, grup içi iletişim yoluyla öğrenmeyi destekleyen; aidiyet, umut, özveri ve anlam aracılığıyla bireylere benzersiz terapötik faydalar sağlayan bir yaklaşımdır. Aynı zamanda, grup üyelerinin psikolojik sıkıntılarının kişilerarası temellerini keşfetmelerine olanak tanıyan sosyal bir ortam sunar.

Psikoterapi Ne İşe Yarar? 

Bilimsel temelli bir konuşma tedavisi olan psikoterapi bireylerin bir uzman eşliğinde deneyimledikleri duygusal, davranışsal ve düşünsel sorunları çözümleyerek bireyin yaşadığı duygusal sıkıntıları azaltmak, davranışsal değişim sağlamak ve danışanın öz farkındalık ile içgörü kazanarak psikolojik dayanıklılığını arttırmasına destek olmaktır. 

• Duygusal sıkıntıları azaltır:
  Kaygı, depresyon, öfke, yas, travma gibi duygusal zorlanmaları anlamlandırmayı ve yönetmeyi sağlar. Psikoterapinin depresyon tedavisinde yaşam kalitesi üzerinde olumlu etkileri olduğu, meta-analiz çalışmalarıyla gösterilmiştir (Kolovos ve ark., 2016).
• Davranışsal değişim sağlar:
  Kişinin günlük yaşamını olumsuz etkileyen alışkanlıkları veya davranış kalıplarını fark etmesini ve değiştirmesini destekler.
• İlişkileri güçlendirir:
  Aile, evlilik, arkadaşlık ve iş ilişkilerinde yaşanan çatışmaları çözümlemeye yardımcı olur. Empati ve iletişim becerilerini artırır.
• Öz farkındalık ve içgörü kazandırır:
  Bireyin kendini, duygularını, düşünce kalıplarını ve geçmiş deneyimlerinin bugünkü yaşamına etkilerini daha iyi anlamasını sağlar.
• Psikolojik dayanıklılığı artırır:
  Stresle başa çıkma, sorun çözme ve duygusal dengeyi koruma becerilerini geliştirir.
• Kendini gerçekleştirme ve anlam arayışına destek olur:
  Kişinin yaşamda neye değer verdiğini keşfetmesine ve daha anlamlı bir yaşam kurmasına yardımcı olabilir.

Psikoterapi Hangi Durumlarda Kullanılır?

Psikoterapi, özellikle depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve kişilik bozukluklarında oldukça etkili olup, bireyin psikolojik işlevselliğini artırmayı hedeflerken çeşitli ruhsal bozuklukların tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra psikoterapi kişinin kendi içsel dinamiklerini keşfetmesine ve derin iç görü kazanmasına yardımcı olur böylece bireyin yaşamını daha bilinçli yaşamasına ve potansiyelini gerçekleştirmesine olanak tanır.

Psikoterapi Nasıl İşler?

Terapi sürecinde terapist, aktif bir dinleyici olarak danışanın deneyimlerini anlamaya çalışır, yerinde ve yeterli sorularla süreci derinleştirirken gerektiğinde bilişsel, davranışsal, kişilerarası ya da duygusal müdahalelerde bulunarak bireyin işlevsel olmayan düşünce ve davranış örüntülerini değiştirmesine katkı sağlar. 

Psikoterapiye Nasıl Başlanılır?

Psikoterapiye başlayacak olan birey öncelikle kaygı,depresyon, travma, ilişki ve iletişim sorunları, stres ve kendi potansiyelini gerçekleştirme ihtiyacı gibi nedenlerle bir profesyonele başvurma ihtiyacı hissedebilir. Bu süreçte bireyin kendi ihtiyacı doğrultusunda uygun bir terapist seçiyor olması oldukça önemlidir. Başvurmak istediği uzmanın, uzmanlık alanı uyguladığı terapi yaklaşımı ve deneyimi doğrultusunda bir seçim yapar. Değerlendirme seansı sonrasında danışanın ihtiyaçları ve terapi amacı belirlenir ve bu hedeflere ulaşmak için nasıl bir yol izleneceği beraber kararlaştırılır ve sürece başlanır.

• Ne için terapi ihtiyacı hissediyorum?
• Hangi terapi yaklaşımı ve terapist benim için en uygun?

Sorularını sormak psikoterapiye başlayacak olan kişinin daha bilinçli başlamasını ve daha fazla verim almasına yardımcı olacaktır.

Psikoterapiye Nasıl Hazırlanılır?

Psikoterapiye başlayacak olan bireyin duygusal ve zihinsel olarak kendini terapiye hazırlaması, terapiden beklentisini ve amacını belirlemesi, buna uygun terapist seçimi ve uygun zamanın belirlenmesi, kişinin süreci sahiplenmesine ve terapiden daha etkili sonuçlar almasına olanak sağlar.

Psikoterapi Kaç Seans Sürer?

Psikoterapi seans süresi danışanın ihtiyacına, terapinin amacına, uygulanan tekniğe göre değişiklik gösterir. Örneğin bilişsel davranışcı terapi daha yapılandırılmış ve süresi sınırlı bir yaklaşım benimser ve genel olarak terapiler kısa sürelidir. Dinamik psikoterapide ise analiz süreci yıllar sürebilirken danışanın ihtiyacına ve terapi amacına göre bu süre daha kısa veya uzun olabilir. Kendi içerisinde kısa süreli ve uzun süreli dinamik psikoterapiler olarak süre ve teknik bakımından birbirinden ayrılır. Kısa süreli dinamik psikoterapiler daha yapılandırılmış ve hedef odaklı iken uzun süreli dinamik psikoterapilerde serbest çağrışım ön plandadır ve danışanın aktif katılımıyla daha derin içgörü geliştirilmesi amaçlanır.

Kimler Psikoterapi Almalı?

Sadece ciddi ruhsal sorunları olan kişilerin psikoterapiye başvurduğu düşünülse de psikoterapi kendini tanımak, öz farkındalığı arttırmak isteyen patolojik olmayan duygusal zorlanmalar stres yönetimi, ilişki problemleri gibi birçok durum için destek sağlar ve yaşam kalitesini arttırır ve psikolojik dayanıklılığa katkı sağlar. 

• Gündelik işlevselliği etkilenenler
• Öz farkındalığını artırmak isteyenler
• İlişkilerinde sorun yaşayanlar
• Stresli ve tükenmiş hissedenler
• Belirli bir psikolojik rahatsızlığı olan veya tanı almış kişiler
• Belli bir travmaya maruz kalmış kişiler
• Öz algısı zedelenmiş kişiler`in psikoterapi desteği alması uygundur.

Psikoterapist Nedir?

Belirli bir psikoterapi ekolünde eğitim ve süpervizyon almış ve psikoloji, psikiyatri ve psikolojik danışmanlık ve rehberlik gibi alanlardan mezun olmuş psikoterapistler, bireylerin sorunlarını anlamalarına ve çözmelerine yardımcı olan ve bunu yaparken birçok psikoterapi yöntemi ve tekniği kullanan kişilerdir.

Psikoterapist, Psikolog ve Psikiyatrist Arasındaki Farklar Nelerdir?

Psikologlar bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarını inceleyen, bu alandaki sorunları çözmek için teknikler ve terapi yöntemleri kullanan, psikoloji lisans eğitimi almış ruh sağlığı uzmanlarıdır. Psikiyatristler ise tıp eğitimi almış ardında psikiyatri alanında uzmanlaşmış hekimlerdir, uygun gördükleri takdirde ruh sağlığı bozuklukları için ilaç yazma yetkisine sahiptirler. Psikoterapistler ise belirli bir psikoterapi ekolünde eğitim ve süpervizyon almış ve psikoloji, psikiyatri ve psikolojik danışmanlık ve rehberlik gibi alanlardan mezun olmuş ruh sağlığı profesyonellerine verilen genel addır.

Sık Sorulan Sorular

Psikoterapi işe yarar mı?

Psikoterapiler, duygusal, düşünsel ve davranışsal rahatsızlıkların azalmasına ve psikolojik işlevselliğin gelişmesine katkı sağlar. Araştırmalara göre bilişsel davranışçı terapi, anksiyete, depresyon obsesif kompulsif bozukluk, yeme bozukluğu gibi alanlarda yüksek etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Psikodinamik terapiler etkinlik açısından BDT gibi diğer aktif tedavilere eşdeğer bulunmuş gerek kısa gerek uzun süreli dinamik psikoterapiler doğru kişiye ve probleme uygulandığında BDT ile eşdeğer düzeyde etkili olduğu bulunmuştur.

Psikoterapi Kaç Seans Sürer?

Psikoterapi seans süresi danışanın ihtiyacına, terapinin amacına, uygulanan tekniğe göre değişiklik gösterir. Örneğin bilişsel davranışcı terapi daha yapılandırılmış ve süresi sınırlı bir yaklaşım benimser ve genel olarak terapiler kısa sürelidir. Dinamik psikoterapide ise analiz süreci yıllar sürebilirken danışanın ihtiyacına ve terapi amacına göre bu süre daha kısa veya uzun olabilir kendi içerisinde kısa süreli ve uzun süreli dinamik psikoterapiler olarak süre bakımından ayrılır. Kısa süreli dinamik psikoterapiler daha yapılandırılmış ve hedef odaklı iken uzun süreli dinamik psikoterapilerde serbest çağrışım ön plandadır ve danışanın aktif katılımıyla daha derin içgörü geliştirilmesi amaçlanır,

Psikoterapi Kesin Sonuç Verir mi?

Psikoterapi, kesin ve evrensel bir sonuç garanti etmez ancak terapi sürecinin başarısının terapist danışan ilişkisi, terapistin yetkinliği ve danışanın motivasyonu gibi faktörlerle güçlendiğine dair çalışmalar mecvuttur. Psikoterapiler, duygusal, düşünsel ve davranışsal rahatsızlıkların azalmasına ve psikolojik işlevselliğin gelişmesine katkı sağlar. Araştırmalara göre bilişsel davranışçı terapi, anksiyete, depresyon obsesif kompulsif bozukluk, yeme bozukluğu gibi alanlarda yüksek etkiye sahip olduğu bulunmuştur. Psikodinamik terapiler etkinlik açısından BDT gibi diğer aktif tedavilere eşdeğer bulunmuş gerek kısa gerek uzun süreli dinamik psikoterapiler BDT ile eşdeğer düzeyde etkili olduğu bulunmuştur.

Psikoterapist ilaç yazar mı?

Belirli bir psikoterapi ekolünde eğitim ve süpervizyon almış ve psikoloji, psikiyatri ve psikolojik danışmanlık ve rehberlik gibi alanlardan mezun olmuş psikoterapistler, bireylerin sorunlarını anlamalarına ve çözmelerine yardımcı olan ve bunu yaparken birçok psikoterapi yöntemi ve tekniği kullanan kişilerdir. İlaç yazma yetkisi yalnızca psikiyatristlere ve tıp doktorlarına aittir.

Psikoterapi hangi teknikleri içerir?

Her psikoterapi yaklaşımını kendine ait çeşitli teknikler içerir. Örneğin, bilişsel davranışçı terapi bilişsel yeniden yapılandırma tekniğini kullanır, işlevsiz düşünceler fark edilip yeniden değerlendirilerek işlevsel düşüncelerle yer değiştirmesi sağlanır. Bunun yanı sıra psikodinamik terapiler, serbest çağrışım ve yorumlama tekniği kullanarak danışanın zihninden geçenleri engellenmeden aktarmasına ve yüzeye çıkan bilinçdışı çatışmalara dair terapistin yorumda bulunması gibi teknikleri kullanarak iç görüyü arttırmayı hedefler. 

Psikoterapinin faydaları nelerdir?

Psikoterapi, kişinin psikolojik dayanıklılığını arttırıp duygusal belirtileri azaltmasının yanı sıra davranışsal değişim sağlayarak kişilerarası ilişkileri olumlu yönde etkiler. Psikoterapi ile kişi içgörü ve farkındalık kazanarak yaşamını daha işlevsel bir şekilde yeniden yapılandırabilir.

Online psikoterapi işe yarar mı?

Son yapılan araştırmalar online psikoterapinin yüz yüze psikoterapi kadar etkili olabileceğini göstermektedir. Özellikle, depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres bozukluğu gibi yaygın ruh sağlığı bozukluklarında etkili olduğu bulunmuştur.

Evde psikoterapi mümkün mü?

Evde online olarak psikoterapi seansi almak mümkündür bazi durumlarda oldukça faydalı ve gereklidir. Danışanlar kendi evlerinde bilgisayar veya telefon aracılığıyla psikoterapi hizmeti alabilirler. Online psikoterapi, kişiye zaman ve mekan esnekliği sağlarken yüz yüze terapiye erişimin zor olduğu bölgelerde kişilere terapi imkanı sunar.

Psikoterapinin Riskleri var mı?

Psikoterapi genel olarak etkili olmakla birlikte iç görünün ve farkındalığın artmasıyla beraber sürecin bir parçası olarak semptomları geçici olarak güçlenmesine yol açabilir. Aynı zamanda kişinin sınırlarının farkına varması çevresiyle olan ilişkilerini yeniden şekillendirerek bu ilişkilerde çatışmalara sebep olabilir. Terapi sürecinin doğan bir parçası olan yoğun duygusal tepkiler, kaygı, duyguların ve anıların yeniden canlanması gibi olumsuz semptomlar ilk başlarda rahatsız edici olabilir ancak beraberinde duygusal rahatlama ve içgörü getirir. 

Sevim Ece Al-Bakri

Kaynakça

Andersson, G., Cuijpers, P., Carlbring, P., Riper, H., & Hedman, E. (2014). Guided internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: A systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 13(3), 288–295.

American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.). American Psychological Association.

Brent, D. A., & Kolko, D. J. (1998). Psychotherapy: Definitions, mechanisms of action, and relationship to etiological models. Journal of Abnormal Child Psychology, 26(1), 17–25.

Carlbring, P., Andersson, G., Cuijpers, P., Riper, H., & Hedman-Lagerlöf, E. (2018). Internet-based vs. face-to-face cognitive behavior therapy for psychiatric and somatic disorders: An updated systematic review and meta-analysis. Cognitive Behaviour Therapy, 47(1), 1–18.

Cuijpers, P., Karyotaki, E., Reijnders, M., Purgato, M., de Wit, L., Ebert, D. D., … & Furukawa, T. A. (2019). Meta-analyses and mega-analyses of the effectiveness of cognitive behaviour therapy for adult depression: An umbrella review. World Psychiatry, 18(3), 317–327.

Driessen, E., Cuijpers, P., de Maat, S. C. M., Abbass, A. A., de Jonghe, F., & Dekker, J. J. M. (2010). The efficacy of short-term psychodynamic psychotherapy for depression: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 30(1), 25–36.

Gabbard, G. O. (2004). Long-term psychodynamic psychotherapy: A basic text. American Psychiatric Publishing.

Gabbard, G. O. (2017). Psychodynamic psychiatry in clinical practice (5th ed.). American Psychiatric Publishing.

Kolovos, S., van Tulder, M. W., Cuijpers, P., Prigent, A., Chevreul, K., Riper, H., … & Bosmans, J. E. (2016). Effectiveness of psychotherapy for adult depression on quality of life: A meta-analysis of randomized controlled trials. Psychological Medicine, 46(4), 659–674.

Leichsenring, F., & Rabung, S. (2011). Long-term psychodynamic psychotherapy in complex mental disorders: Update of a meta-analysis. The British Journal of Psychiatry, 199(1), 15–22.

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.

Norcross, J. C., & Lambert, M. J. (2019). Psychotherapy relationships that work: Volume 1 & 2 (3rd ed.). Oxford University Press.

Özyurt, G., & Uğur, E. (2016). Bilişsel davranışçı terapi: Kuramsal temeller ve uygulama alanları. Klinik Psikiyatri Dergisi, 19(2), 109–118.

Wampold, B. E., & Imel, Z. E. (2015). The great psychotherapy debate: The evidence for what makes psychotherapy work(2nd ed.). Routledge.

Weissman, M. M., Markowitz, J. C., & Klerman, G. L. (2000). Comprehensive guide to interpersonal psychotherapy.Basic Books.

Werman, D. S. (1984). The practice of supportive psychotherapy. Grune & Stratton.

Yalom, I. D. (1980). Existential psychotherapy. Basic Books.

Yalom, I. D., & Leszcz, M. (2020). The theory and practice of group psychotherapy (6th ed.). Basic Books.